ต่อมลูกหมากโต (Benign prostatic hyperplasia; BPH)
ต่อมลูกหมากโต: อาการ สาเหตุ และการรักษา
ต่อมลูกหมากโต (Benign Prostatic Hyperplasia; BPH) เป็นภาวะที่ต่อมลูกหมากของผู้ชายขยายใหญ่ขึ้น ซึ่งทำให้เกิดอาการหลายประการ เช่น ปัสสาวะบ่อย โดยเฉพาะตอนกลางคืน กลั้นปัสสาวะไม่อยู่ หรือมีอาการ ปัสสาวะไม่ออก ปัสสาวะไม่พุ่ง ปัสสาวะต้องเบ่ง ภาวะนี้มักพบในผู้ชายวัยเกิน 50 ปีเป็นต้นไป หากคุณอายุไม่ถึง 45 ปี แต่มีอาการแบบนี้ สันนิษฐานไว้ก่อนว่าไม่น่าจะใช่ภาวะต่อมลูกหมากโตครับ ยังมีอีกหลายภาวะที่อาจมีอาการคล้ายต่อมลูกหมากโตแต่พบในกลุ่มอายุที่น้อยกว่าครับ ซึ่งคงต้องให้ศัลยแพทย์ทางเดินปัสสาวะประเมินครับ
อาการของต่อมลูกหมากโต
- ปัสสาวะบ่อย: โดยเฉพาะในตอนกลางคืน (Nocturia) ทำให้ต้องตื่นมาปัสสาวะบ่อยครั้ง
- กลั้นปัสสาวะไม่อยู่
- ปัสสาวะไม่ออก: ปัสสาวะไม่พุ่ง ต้องเบ่งสู้ตลอด เนื่องจากท่อปัสสาวะถูกบีบโดยต่อมลูกหมากที่ขยายตัว บางครั้งรุนแรงถึงขั้นต้องใส่สายสวนปัสสาวะ
- ปัสสาวะเป็นเลือด: อาจเป็นสัญญาณของภาวะแทรกซ้อนของต่อมลูกหมากโตก็ได้ แต่อาการปัสสาวะเป็นเลือดจำเป็นต้องหาสาเหตุอื่นที่รุนแรงกว่าก่อน เช่น มะเร็งในระบบทางเดินปัสสาวะ มะเร็งต่อมลูกหมาก นิ่วในไต
- ติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ: เนื่องจากไม่สามารถระบายน้ำปัสสาวะออกจากกระเพาะปัสสาวะได้หมด ทำให้น้ำปัสสาวะเน่าเสีย ติดเชื้อ
- นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ: น้ำที่ไม่สามารถระบายออกจากกระเพาะปัสสาวะ ทำให้ตกตะกอนกลายเป็นนิ่ว
สาเหตุและปัจจัยเสี่ยงของต่อมลูกหมากโต
- อายุ: อายุที่เพิ่มขึ้นเป็นปัจจัยหลักที่ทำให้ต่อมลูกหมากโต เพราะความเสื่อม และที่สำคัญ อายุเป็นสิ่งที่ห้ามไม่ได้ครับ
การป้องกันต่อมลูกหมากโต
เนื่องจากเป็นภาวะที่เกิดจากความเสื่อม เราคงห้ามความเสื่อมของสังขารไม่ได้ครับ คงทำได้เพียงรักษาสุขภาพให้แข็งแรง และหากอาการเกิดขึ้น ก็ไม่ต้องตกใจ แค่มาพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยครับ
ปัจจุบันยังไม่มียาหรืออาหารเสริมชนิดใดที่มีรายงานว่าช่วยในการป้องกันภาวะต่อมลูกหมากโตได้ชัดเจนนะครับ เพราะฉะนั้นควรมีวิจารณญาณในการรับชมโฆษณานะครับ ทุกวันนี้อาหารเสริมเยอะมากที่อวดอ้างว่าช่วยป้องกันต่อมลูกหมากโตบ้าง รักษาให้หายขาดบ้าง ถ้าดีขนาดนั้นจริง ช่วยนำงานวิจัยที่มีคุณภาพมายืนยันด้วยครับ หมอก็อยากรู้เหมือนกันครับ
การรักษาต่อมลูกหมากโต
- ปรับเปลี่ยนการใช้ชีวิต งดกาแฟ ชา น้ำอัดลม เนื่องจากมีคาเฟอีน อาจทำให้ปัสสาวะบ่อยขึ้นได้ ร่วมกับดูแลร่างกายอย่าให้ท้องผูก
- การใช้ยา:
- ปัจจุบันยาได้ผลดีในผู้ป่วยกว่า 90% ทำให้คุณภาพชีวิตดีขึ้น ควรปรึกษาศัลยแพทย์ระบบทางเดินปัสสาวะก่อนใช้ เนื่องจากยามีหลายกลุ่ม และอาจต้องเฝ้าระวังผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นอย่างใกล้ชิดครับ
- การผ่าตัดต่อมลูกหมากที่นิยมในปัจจุบัน:
- การผ่าตัดต่อมลูกหมากด้วยไฟฟ้า TURP (Transurethral Resection of the Prostate): เป็นวิธีการผ่าตัดมาตรฐาน ที่นิยมใช้ในการรักษาผู้ที่มีอาการปัสสาวะไม่ออกหรือปัสสาวะลำบากจากต่อมลูกหมากโต ข้อดีคือ เป็นการผ่าตัดที่ศัลยแพทย์ทางเดินปัสสาวะคุ้นเคย มีแนวทางในการจัดการกับภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นที่แน่นอน อย่างไรก็ตามผู้ป่วยอาจต้องการพักฟื้นประมาณ 2-3 วันที่โรงพยาบาล และ ใช้เวลาพักฟื้นต่อที่บ้านอีก 1-3 เดือนกว่าอาการทั้งหมดจะคงที่
- การใช้เลเซอร์: เช่น HoLEP หรือ ThuLEP เป็นเทคโนโลยีช่วยลดขนาดต่อมลูกหมากโดยใช้พลังงานเลเซอร์ ข้อดีคือ เสียเลือดน้อยกว่าวิธีการตัดด้วยไฟฟ้า แต่ข้อจำกัดคือมีราคาที่ค่อนข้างสูง ไม่สามารถเบิกจ่ายได้ในทุกสิทธิ จึงเป็นวิธีที่ศัลยแพทย์ส่วนใหญ่ยังไม่คุ้นเคย
- การใช้ไอน้ำ Rezum: เป็นเทคนิคใหม่ ที่ใช้ไอน้ำในการทำให้ต่อมลูกหมากฝ่อลง ใช้เวลาในการผ่าตัดน้อยลง เสียเลือดน้อยลง เพราะไม่ได้ตัดชิ้นเนื้อต่อมลูกหมากเหมือนวิธีอื่นๆ เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการอยู่ในระดับน้อยถึงปานกลาง ต้องการการฟื้นตัวรวดเร็ว มีโรคประจำตัวมาก ไม่อยากเสียเลือดหรือดมยาสลบนาน อย่างไรก็ตาม ในกลุ่มผู้ที่มีอาการมาก ผู้ที่มีภาวะแทรกซ้อนจากต่อมลูกหมากโต เช่น เคยติดเชื้อ หรือปัสสาวะไม่ออกโดยสิ้นเชิง เลือดออกทางเดินปัสสาวะ ข้อมูลผลการรักษาด้วยวิธีนี้ยังไม่มีการศึกษาที่แน่นอน และเนื่องจากเป็นเทคโนโลยีที่ใหม่ ข้อมูลเรื่องภาวะแทรกซ้อน อาจยังไม่ครบถ้วน หากเกิดปัญหาจากการผ่าตัดจำเป็นก็ต้องรักษาภาวะแทรกซ้อนนั้นโดยยึดเอาวิธีการรักษาภาวะแทรกซ้อนของวิธีมาตรฐานเป็นหลักซึ่งอาจทำให้ผลการรักษานั้นไม่แน่นอนตามไปด้วย
ภาวะแทรกซ้อนของต่อมลูกหมากโต
ภาวะแทรกซ้อนของต่อมลูกหมากโตผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรง เรื้อรัง และไม่ได้รับการรักษา อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น กระเพาะปัสสาวะอักเสบ ปัสสาวะไม่ออก ต้องไปใส่สายสวน นิ่วในกระเพาะปัสสาวะ จากการที่ปัสสาวะตกค้างเป็นเวลานาน เลือดออกในทางเดินปัสสาวะ การทำงานของไตที่แย่ลง
ภาวะต่อมลูกหมากโต คือ ต่อมลูกหมากต้องมีขนาดใหญ่จริงๆ ใช่ไหม?
ไม่ใช่ครับ ภาวะต่อมลูกหมากโต (BPH) ไม่จำเป็นต้องสัมพันธ์กับขนาดของต่อมลูกหมากเสมอไป หากคุณเป็นชายอายุมากกว่า 50 ปี และมีอาการปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะบ่อย หรือ ต้องเบ่งฉี่ แม้ขนาดต่อมลูกหมากจะไม่โต ก็สามารถวินิจฉัยได้ว่าเป็นภาวะนี้ได้ ในทางกลับกัน หากไม่มีอาการ แต่พบว่าต่อมลูกหมากแค่มีขนาดใหญ่จากการตรวจอัลตร้าซาวด์ อาจยังไม่มีความจำเป็นต้องรับการรักษาครับ
กินยาหรือผ่าตัดดี?
ถ้ายังไม่มีข้อบ่งชี้ มีอาการไม่มาก กินยาก่อนอยู่แล้วครับ ต้องเข้าใจว่าผ่าตัดก็ไม่ได้ทำให้หายขาดได้เช่นเดียวกันนะครับ เราไม่มีทางได้ต่อมลูกหมากใหม่จากการผ่าตัดครับ อาจทำให้ปัสสาวะคล่องขึ้นก็จริง แต่แลกมาด้วยความเสี่ยงในการผ่าตัดและภาวะแทรกซ้อนก็มีเช่นกัน เทียบกับกินยาแล้วเสี่ยงน้อยกว่ากันมาก ยาในปัจจุบันผลข้างเคียงค่อนข้างน้อย ไม่สะสมในตับหรือไต ไม่ควรเลือกการผ่าตัดเพียงเพราะเหตุผลว่าไม่อยากกินยา หรือเพราะเหตุว่าขนาดมันใหญ่ตราบใดที่กินยาแล้วมันได้ผลดีครับ
แล้วเมื่อไรต้องผ่าตัดต่อมลูกหมาก
ข้อบ่งชี้ทางการแพทย์ที่บ่งว่าผู้ป่วยต่อมลูกหมากโตที่จำเป็นต้องได้รับการผ่าตัด คือ ผู้ป่วยที่มีภาวะแทรกซ้อนของต่อมลูกหมากโตแล้ว เนื่องจากถ้ารอยาออกฤทธิ์อาจจะไม่ทันการณ์หรือยาอาจไม่ได้ผลแล้ว เช่น
- การปัสสาวะไม่ออกซ้ำซาก ไม่สามารถถอดสายระบายปัสสาวะได้
- การติดเชื้อทางเดินปัสสาวะ
- การเกิดนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ
- เลือดออกทางเดินปัสสาวะที่พิสูจน์ได้ว่ามาจากต่อมลูกหมาก
- ไตที่แย่ลงจากการอุดตันของต่อมลูกหมาก
- นอกจากนี้ยังสามารถพิจารณาผ่าตัดในกลุ่มผู้ป่วยที่ไม่ตอบสนองต่อยา
อย่างไรก็ตาม สาเหตุของการปัสสาวะลำบากนั้นซับซ้อน อาจไม่ได้มีแค่ต่อมลูกหมากที่โต ยังมีโอกาสที่กระเพาะปัสสาวะอาจจะเสื่อมไปพร้อมกันด้วย ซึ่งการเสื่อมที่ว่านั้น อาจไม่สามารถแก้ไขได้ด้วยการผ่าตัด ผู้ป่วยควรปรึกษาแพทย์ และรับทราบข้อดี ข้อเสีย และความเสี่ยงของการผ่าตัดให้ชัดเจนก่อนตัดสินใจครับ
ข้อสรุป: เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์?
หากคุณมีอาการที่สงสัยว่าเป็นต่อมลูกหมากโต หรือมีอาการที่เกี่ยวข้องกับการปัสสาวะที่ผิดปกติ ควรไปพบแพทย์เพื่อรับคำแนะนำและการรักษาที่เหมาะสม
ผู้ชายที่อายุมากกว่า 50 ปี ก็สมควรได้รับการตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมากอย่างน้อยปีละครั้ง แม้ว่าไม่มีอาการใดๆ เลยก็ตามครับ
สำหรับผู้ที่มีอาการสงสัยภาวะต่อมลูกหมากโต หรือ สนใจตรวจคัดกรองมะเร็งต่อมลูกหมาก สามารถปรึกษาศัลยแพทย์ทางเดินปัสสาวะ หรือ ลองกดหา “คลินิกทางเดินปัสสาวะ ใกล้ฉัน” และสำหรับท่านที่อยู่แถว ศรีราชา ชลบุรี ทางคลินิกปัสสาวะหมอศุภณัฐ ศรีราชา ชลบุรี ยินดีให้คำปรึกษาและรักษาอย่างเต็มที่ครับ
ข้อมูลเพิ่มเติมที่น่าสนใจ
- Understanding Benign Prostatic Hyperplasia (BPH) Learn more about the symptoms, causes, and treatment options for BPH. Visit the Mayo Clinic’s page on Benign Prostatic Hyperplasia (BPH).
- Prostate Health: What You Need to Know Get detailed information about prostate health, including how to manage and treat an enlarged prostate. Check out the National Institute on Aging’s guide to prostate health.
- Treatment Options for Enlarged Prostate Explore the various treatment methods for an enlarged prostate, including medications and surgical options. Read more on the Cleveland Clinic’s page on enlarged prostate treatment.